و عهدهاى ايشان و توقيهاى ايشان و سرگذشتهاى ايشان و تدبيرهاى جنگى ايشان . « 1 » آنچه ابن مدبّر با اين عنوانها از آثار ايرانيان برشمرده نوشته‌هايى بوده‌اند كه در موضوعهاى مختلف از مدتها پيش و به احتمال قوى از همان اوائل قرن دوم به وسيلهء دبيران و نويسندگانى همچون عبد الحميد و ابن مقفع به عربى برگردانده شده و به گفتهء ابو هلال ، عبد الحميد نخستين كسى بود كه به سبب قدرت و تسلط بر هر دو زبان فارسى و عربى و وقوف بر ريزه‌كاريهاى آن دو توانست كه الگوهاى نويسندگى را از زبان فارسى به عربى برگرداند و براى دبيران پس از خودش راه و رسمى گذارد .

--> - مطالب و موضوعها و محتواى كتابها و نوشته‌هاى فارسى بوده كه براى اعراب تازگى داشته ، تعبيرى واضح‌تر از اين را در روايت عتّابى يكى از نويسندگان و شعراى عرب در قرن دوم و سوم هجرى مىيابيم . اين عتابى نامش كلثوم بن عمرو و كنيه‌اش ابو عمر از مردم شام بود و در قنسرين مىزيست ، نويسنده‌اى خوش انشاء بود . از خاصان برمكيان بود و پس از ايشان مصاحب طاهر بن حسين گرديد . ابن نديم چند بيت شعر از او نقل كرده كه در حضور هارون رشيد سروده و از آنها وفادارى او به برمكيان كه هارون آنها را برانداخته بود نمودار است . ابن نديم از او چند كتاب بدين نامها ياد كرده : كتاب المنطق ، كتاب الآداب ، كتاب فنون الحكم ، كتاب الحيل ، كتاب الالفاظ و كتاب الاجواد ( الفهرست ، ص 121 ) اين روايت كه در تاريخ بغداد نقل شده ، از قول يحيى بن الحسن است كه گفته وقتى من در رقه ( ظاهرا شهرى بوده است در مرو و به نقل ياقوت از قول بطلميوس شهر مركزى مرو بوده - ج 4 ص 507 ) نزد محمد بن طاهر بن الحسين بر كنار بركه‌اى نشسته بودم و من با يكى از غلامان وى به فارسى گفتگو مىكردم در اين ميان عتابى هم وارد شد و او هم با من بنا كرد به فارسى سخن گفتن به او گفتم تو چگونه اين زبان را آموختى ( چون عتابى اهل شام بود ) گفت من سه بار به اين شهر آمده‌ام و از كتابهاى فارسى كه در كتابخانه مرو است و از زمان يزدگرد به اين طرف بدين مكان افتاده و تاكنون موجود است استنساخ كرده‌ام به او گفتم براى چه كتابهاى فارسى را استنساخ كرده‌اى ؟ گفت آيا معانى را جز در كتابهاى فارسى مىتوان يافت ؛ لغت و بلاغت از آن ما است و معانى از آن ايشان است . ( تاريخ بغداد ، ج 6 ، ص 157 و 158 فرهنگ ص 48 ) . ( 1 ) . رسائل البلغاء ، ص 228 - 229 . « و انظر فى كتب المقامات ، و الخطب و محاورات العرب و معانى العجم ، و حدود المنطق ، و امثال الفرس ، و رسائلهم و عهودهم ، و توقيعاتهم ، و سيرهم ، و مكايد هم فى حروبهم » .